eikona xristougenwn

                                

 ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ

       Η εικόνα της Γεννήσεως του Θεανθρώπου είναι βασισμένη πάνω στην Αγία Γραφή και την Ιερή Παράδοση της Εκκλησίας μας. Έχει ιστορικοδογματικό κύρος και περιεχόμενο. Η εικόνα οριοθετεί και προσδιορίζει το θεμελιώδες δόγμα της Πίστεώς μας υπογραμμίζοντας το θεανδρικό πρόσωπο του Ιησού, την τελειότητα της θεϊκής και ανθρώπινης φύσης Του. Η ενανθρώπιση του Ιησού γίνεται αφετηρία σωτήριων συνεπειών για την ανθρωπότητα μέσω της αναπλάσεως, της ανανεώσεως και του εξαγιασμού της ίδιας της κτίσης.    

      Όλη η δημιουργία συμμετέχει στο γεγονός της γεννήσεως του Λυτρωτή. Οι αγγελικές δυνάμεις, ο ουρανός, οι μάγοι, οι ποιμένες, η γη, η έρημος, η ανθρωπότητα ολόκληρη ακόμη και τα άλογα ζώα. Η ενανθρώπηση του Θεού αρχίζει και καταλήγει με την ταπείνωση σ' ένα παγερό, σκοτεινό και δυσώδες σπήλαιο. Αυτή η γέννηση θα φέρει το πνευματικό φως και θα διαλύσει το σκοτάδι του θανάτου και της αμαρτίας που τύλιγε όλη την ανθρωπότητα έως τότε.

       Σπαργανωμένο το παιδίον-Ιησούς μέσα στη φάτνη προδιατυπώνει το θάνατο και τον ενταφιασμό Του. Η παρουσία των ζώων εξηγείται αναμφίβολα από την πρακτική ανάγκη. Η Παναγία μας ταξίδεψε πάνω σ' ένα γαϊδουράκι ενώ το βόδι το' χε ο μνήστωρ Ιωσήφ για να το πουλήσει προκειμένου ν' ανταποκριθεί στα έξοδα του ταξιδιού. Παρ' όλα αυτά ο προφήτης Ησαΐας προφήτεψε αιώνες πριν ότι ο Θεός κατεβαίνοντας στη γη και έχοντας γίνει άνθρωπος δε βρήκε θέση ανάμεσα στους ανθρώπους γιατί αυτοί δεν τον δέχθηκαν σε αντίθεση με τα άλογα ζώα. Η Παναγία μας απεικονίζεται στο κέντρο της εικόνας. Είναι η Νέα Εύα η οποία γίνεται η μητέρα της θεωθείσης ανθρωπότητας. Η πρώτη Εύα άκουσε τα λόγια του όφεως η δεύτερη Εύα η Παναγία μας άκουσε τον αρχαγγελικό ασπασμό. Καταλαμβάνει κεντρική θέση στην εικόνα με υπέρμετρες διαστάσεις. Είναι πολύ κοντά στο θείο της τέκνο αλλά παράλληλα και έξω από το σπήλαιο. Επισημαίνεται έτσι η διαφορά της υπόστασης μεταξύ Θεού-ανθρώπου. Είναι συνήθως μισοξαπλωμένη-μισοκαθισμένη σε μια ανάλαφρη στάση για να δειχθεί μ' αυτόν τον τρόπο η απουσία ωδίνων τοκετού και συνεπώς η παρθενική γέννηση και θεία καταγωγή του Παιδίου. Οι άγγελοι εκπληρώνουν το διπλό τους λειτούργημα. Δοξολογούν-υμνολογούν το Θεό και μεταφέρουν τη χαρμόσυνη αγγελία στους ανθρώπους, στους απλοϊκούς ποιμένες που για την καθαρότητα της καρδιάς τους έχουν το προνόμιο να επικοινωνούν με τον υπερφυσικό κόσμο και αξιώνονται να γίνουν μάρτυρες ενός θαύματος.

       Από την άλλη πλευρά απεικονίζονται οι Μάγοι, Χαλδαίοι αστρονόμοι της εποχής. Τους οδηγεί ένα αστέρι που ξεπροβάλλει από τον ουράνιο θόλο και στέλνει το υπέρλαμπρο φως του στο σκοτεινό σπήλαιο. Το αστέρι μεταφέρει από το υπερπέραν το μήνυμα ότι στη γη γεννήθηκε Εκείνος που ανήκει στον ουρανό. Αν στους αγράμματους ποιμένες το μυστήριο αποκαλύφθηκε άμεσα, απευθείας από έναν άγγελο, στους Μάγους που ήταν άνθρωποι της γνώσης έπρεπε να προηγηθεί πρώτα ένας μακρινός δρόμος που θα τους έφερνε από τη γνώση του σχετικού στη γνώση του Απόλυτου μέσα από ένα αντικείμενο των μελετών τους, έναν αστέρα. Οι Μάγοι αναπαρίστανται σε διαφορετική ηλικία ο καθένας για να τονιστεί μ' αυτόν τον τρόπο ότι η αποκάλυψη της υπέρτατης Αλήθειας, δόθηκε σε όλους τους ανθρώπους ανεξάρτητα από ηλικία και κοσμική πείρα. Είναι έφιπποι, πάνω σε άλογα διαφορετικών αποχρώσεων για να δηλωθεί μ' αυτόν τον τρόπο ότι προέρχονταν από τόπους με διαφορετικές συνήθειες, δοξασίες, ήθη, έθιμα, πιστεύω, φιλοσοφικές αναζητήσεις και θρησκευτικές πεποιθήσεις. Προσφέρουν στο Χριστό τα δώρα τους: το χρυσό προς τον Βασιλέα όλων των αιώνων, το λίβανο προς το Θεό των όλων και τη σμύρνα προς τον Αθάνατο που επρόκειτο να ταφεί τριήμερος, προσημαίνοντας τον θάνατο και την ανάστασή Του.

       Στην κάτω δεξιά γωνία της εικόνας παρατηρούμε δύο γυναίκες, η μία εκ των οποίων είναι η μαία Σαλώμη, να φροντίζουν τον νεογέννητο Ιησού προσπαθώντας να προσφέρουν κάθε βοήθεια στις απαιτήσεις της ανθρώπινης φύσεώς Του. Οι δύο γυναίκες είναι μάρτυρες της θείας προελεύσεως του Παιδίου. Η Σαλώμη δεν πίστεψε πώς μία Παρθένος κόρη μπορούσε να τεκνοποιήσει και τιμωρήθηκε για την απιστία της αυτή: το χέρι της που είχε τολμήσει να ικανοποιήσει την αμαρτωλή της περιέργεια έμεινε παράλυτο! Αφού μετανόησε και άγγιξε τον νεογέννητο Ιησού, θεραπεύτηκε.

       Από την άλλη πλευρά της εικόνας αντικρίζουμε τον Ιωσήφ, ο οποίος βρίσκεται μακριά τόσο από την Παναγία Μητέρα του Ιησού όσο και από τον ίδιο τον Ιησού. Τονίζεται με αυτόν τον τρόπο ότι ο Ιωσήφ δεν είναι ο πατέρας του Παιδίου. Είναι αμέτοχος σε ό,τι έχει προηγηθεί. Μπροστά του ένας γέροντας τσομπάνης σκυμμένος από τα χρόνια, δεν είναι άλλος παρά ο ίδιος ο Πονηρός που τον πειράζει, ενσπείροντας στο μυαλό του Ιωσήφ αμφιβολίες, δημιουργώντας του φοβερή ψυχική αναστάτωση, γι' αυτό και η μορφή του είναι περίλυπη. Ο Πονηρός του δείχνει τη βακτηρία του λέγοντάς του: ''όπως αυτό το ξερό ραβδί είναι αδύνατο να βγάλει φύλλα και ανθούς έτσι και η παρθένος κόρη είναι αδύνατο να φέρει στον κόσμο παιδί.''

       Μέσα από τον χρωστήρα του ο αγιογράφος δεόμενος στο Θεό προσπαθεί να αποδώσει το μέγιστο μυστήριο της Θείας Σαρκώσεως αγγίζοντας τις ψυχές μας προκειμένου να μετέχουμε ως ταπεινοί προσκυνητές στον πνευματικό θρίαμβο της γιορτής των Χριστουγέννων!  

 Καλά Χριστούγεννα     Χρόνια Πολλά

 

   Δουρδούνη Ευαγγελία       

Θεολόγος